Mazury: gdzie leżą i czym różnią się od Warmii

Nazwa „Mazury” pada w Polsce bardzo często, ale nie zawsze w tym samym znaczeniu. Jedni mają na myśli całe północno-wschodnie województwo, inni konkretną krainę z jeziorami i miastami takimi jak Giżycko czy Mikołajki. Oto jak opisują to encyklopedie i Wikipedia.

Gdzie leżą Mazury

Mazury to region geograficzny i kulturowy na północnym wschodzie Polski. Dziś leżą w granicach województwa warmińsko-mazurskiego, które powstało w 1999 roku. Według Encyklopedii Warmii i Mazur największą część regionu stanowi Pojezierze Mazurskie, a niewielkie fragmenty należą do Wzniesienia Mławskiego, Garbu Lubawskiego i Pojezierza Iławskiego.

Według opisu w polskiej Wikipedii granice Mazur są wyraźne na południu, gdzie sąsiaduje Mazowsze, i na wschodzie, gdzie leżą Podlasie i Suwalszczyzna. Na zachodzie region graniczy w większości z Warmią i ziemią lubawską, a na północy przechodzi w Małą Litwę.

Do miast mazurskich Encyklopedia Warmii i Mazur zalicza między innymi Ostródę, Szczytno, Mrągowo, Mikołajki, Pisz, Giżycko, Węgorzewo, Gołdap, Olecko i Ełk. Ełk jest największym z nich.

Mazury i Warmia: dwie różne krainy

Warmia to kraina historyczna, która leży na północny zachód od Mazur. Od 1243 do 1772 roku istniało tam państwo biskupie, a od 1466 roku należało ono do Korony Polskiej jako księstwo warmińskie. Mazury miały inne losy: zasiedlali je chłopi z Mazowsza, a po 1525 roku przyjęli oni luteranizm. Różnica wyznaniowa wyznaczała zresztą dawną granicę między obiema krainami, bo Warmia była katolicka, a Mazurzy w przeważającej części ewangeliccy.

Dziś obie krainy tworzą jedno województwo i bywają mylone. Według polskiej Wikipedii nie ma już między nimi różnic językowych, wyznaniowych ani kulturowych, ale w architekturze Warmii przetrwały ślady katolickiej tradycji, na przykład barokowe kościoły i przydrożne kapliczki.

Łatwo to zapamiętać na przykładach: Olsztyn, Lidzbark Warmiński i Frombork leżą na Warmii, a Giżycko, Mikołajki czy Ełk na Mazurach. Nazwa Pojezierze Mazurskie jest zresztą szersza niż sama kraina Mazur, bo według Encyklopedii Warmii i Mazur wszystkie trzy mezoregiony Warmii (Równina Warmińska, Równina Ornecka i Pojezierze Olsztyńskie) wchodzą w jego skład.

Gdzie granica bywa sporna

Mazury nigdy nie były odrębną jednostką administracyjną, dlatego ich ścisłe granice trudno wyznaczyć. Przynależność ziemi ostródzkiej do Mazur od lat budzi dyskusje. Dziewiętnastowieczny badacz Max Toeppen zaliczał Ostródę i Nidzicę do Prus Górnych (Oberlandu), a nie do Mazur. Dlatego w różnych opracowaniach spotkasz nieco inne listy miejscowości mazurskich.

Słowo „Mazury” może więc oznaczać region historyczny i etnograficzny, krainę jezior albo po prostu turystyczną część województwa.

Jeziora i nazwa

Mazury kojarzą się z jeziorami, ale liczby podawane w źródłach się różnią. Encyklopedia Warmii i Mazur pisze o ponad 2500 jezior większych niż hektar. Polska Wikipedia podaje dla całego województwa ponad 3000 jezior, z czego około 2000 większych niż hektar, a angielskojęzyczna pisze o 2000 jezior na Mazurach. Ponieważ źródła się nie zgadzają, nie podajemy jednej liczby. Wszystkie zgodnie wskazują natomiast dwa największe jeziora kraju, Śniardwy i Mamry, jako leżące na Mazurach.

Nazwa regionu wiąże się z osadnikami z Mazowsza, którzy od XIV wieku zasiedlali południe i wschód dawnych Prus. Polska Wikipedia podaje, że forma „Mazury” jest znana od XV wieku.