Mikołaj Kopernik na Warmii: Frombork, Olsztyn, Lidzbark

Mikołaj Kopernik urodził się w Toruniu, ale znaczną część dorosłego życia spędził na Warmii. Kanonię w tutejszej kapitule uzyskał w 1497 roku, jeszcze podczas studiów we Włoszech, a na Warmię wrócił na stałe pod koniec 1503 roku. Księdzem nie został: według Muzeum Warmii i Mazur złożył tylko śluby diakońskie, a polska Wikipedia pisze, że miał prawdopodobnie jedynie niższe święcenia. W regionie zostały po nim trzy ważne miejsca: Lidzbark Warmiński, Olsztyn i Frombork.

Lidzbark Warmiński

W Lidzbarku rezydował biskup Łukasz Watzenrode, wuj Kopernika. Muzeum prowadzące lidzbarski zamek podaje, że Kopernik mieszkał tu od 1503 do 1510 roku. National Geographic Polska pisze, że był sekretarzem i lekarzem biskupa. Muzeum wiąże z tym zamkiem początki jego teorii heliocentrycznej, zarysowanej w tekście zwanym Komentarzykiem (Commentariolus). Polska Wikipedia datuje to pismo na 1512 lub 1513 rok, czyli na czas po przeprowadzce do Fromborka. Zamek biskupów, wznoszony od 1350 do 1401 roku, jest dziś oddziałem Muzeum Warmii i Mazur i od 2018 roku ma tytuł Pomnika Historii.

Olsztyn

W Olsztynie Kopernik był administratorem dóbr kapituły warmińskiej od 1516 do 1521 roku. Muzeum opisuje dwa pobyty: trzyletnią kadencję od 8 listopada 1516 do 9 listopada 1519 oraz drugi od 23 stycznia 1520 do końca października 1521, po tym jak Krzyżacy złupili Frombork. Zarządzał majątkiem, sprawami podatkowymi i sądowymi, osadzał chłopów na opuszczonych łanach, spisał zasoby archiwum kapituły i napisał pierwszą redakcję traktatu o monecie.

Na ścianie krużganka zachowała się jego tablica astronomiczna o wymiarach 705 na 140 cm. Pokazuje pozorny ruch Słońca w dniach bliskich równonocom i pomagała śledzić wiosenną równonoc, ważną przy ustalaniu dat świąt ruchomych. Według PAP przyrządy Kopernika się nie zachowały, a ta tablica przetrwała do dziś. Zamek od 2023 roku jest Pomnikiem Historii. Muzeum zamknęło go jednak dla zwiedzających od 14 września 2026 roku na około trzy lata z powodu modernizacji, więc przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje.

Frombork

We Fromborku Kopernik osiadł około 1510 roku (źródła podają 1510 lub 1512) i mieszkał tu do końca życia, z przerwami na pobyt w Olsztynie. Wzgórze Katedralne jest od 1994 roku Pomnikiem Historii. Wieża Kopernika, według Wikipedii niesłusznie nazywana jego obserwatorium, była jego rezydencją wewnątrz murów obronnych. Muzeum Mikołaja Kopernika, otwarte w 1948 roku, ma stałą wystawę „Mikołaj Kopernik, życie i dzieło”.

Dzieło „O obrotach sfer niebieskich” wydrukowano w Norymberdze w 1543 roku. Kopernik zmarł tego roku we Fromborku. W sierpniu 2004 roku prof. Jerzy Gąssowski badał georadarem teren przy ołtarzu św. Krzyża w katedrze, a rok później nastąpił przełom. Według Wikipedii analiza DNA z 2008 roku wskazała zgodność szczątków z włosami z książki Kopernika, a ponowny pochówek odbył się w katedrze 22 maja 2010 roku. National Geographic Polska zauważa, że nie wszyscy eksperci są co do tego zgodni.